Deze video is onderdeel van een installatie met driedimensionaal werk, video en geluidscompositie. Ontwikkeld als Artist-in-Residence op uitnodiging van WUR LEAPT (Wageningen University & Research, Local Engagement for Accelerating the Protein Transition) door Eric Langendoen. De installatie richt zich op publiek van lichtfestivals, maar is aanpasbaar aan verschillende (binnen)locaties.
De eiwittransitie* is een groot en veelvormig onderwerp. Als start van het ontwikkelingsproces dacht ik na over de plek die dierlijke en plantaardige eiwitten hebben in ons fysieke en mentale landschap. De productie van dierlijke eiwitten heeft het landschap om ons heen voor een belangrijk deel gevormd. Boerderijen, weilanden, grazende koeien, ze horen bij onze geschiedenis en zijn deel van onze cultuur. Nostalgie overweldigt menigeen bij de gedachte aan het leven en de ambachten die daar bij horen, zoals de boer, de kaasmaker, de slager, de kok. En we zijn dol op de producten die uit dat landschap komen: vlees, kaas, melk en melkproducten.
De beginfase van dit kunstproject viel samen met de goedkeuring van kroos voor menselijke consumptie, dankzij onderzoek dat binnen de WUR werd gedaan. Daar had je dan een element uit dat landschap waar ik over nadacht: net zo aanwezig als de dieren in de wei, alleen iets lager in je blikveld. Naast de weilanden waar de makers van dierlijke eiwitten metaboliseren (laten we ze ‘koeien’ noemen), drijft in de sloten de plantaardige proteïne van de toekomst. Al die tijd was daar reeds het kroos.
Wat ik zo interessant vind aan kroos is dat het zo gewoon en bijna alomtegenwoordig is. Maar wanneer je dat kleine plantje van dichtbij bekijkt, blijkt dat het heel bijzonder is. Daarnaast is het eiwitrijk, het groeit snel en dankzij deze eigenschappen zou je er zelf zo mee aan de slag kunnen. Maar let op: dit is volgens wetenschappers niet het idee dat ze aan een groot publiek willen overbrengen. De kweek moet (uiteraard) onder hygiënische, gecontroleerde omstandigheden gebeuren. Het proces moet efficiënt en rendabel worden gemaakt. Kroos (of ‘Waterlinzen’) moeten een exclusief imago krijgen en geserveerd worden in toprestaurants. Eiwitten moeten uit het kroos gewonnen worden en op de markt gebracht.
Ik stel me voor hoe het bij ons, de consument, terechtkomt. Uit het zicht wordt het verwerkt in steriele hallen. Via productontwikkelaars komt het, in de vorm van eiwitpoeder of-pulp, terecht als ingrediënt in een vegetarische schijf, bal of stukjes. Vervolgens komt het via marketingafdelingen geseald in een generiek plastic bakje voorzien van een label, terecht in een koeling in de supermarkt.
Terwijl je het ook vers zou kunnen halen, zoals we voor groenten vroeger naar de groenteboer gingen. Ik zie het al voor me: even naar de kroosboer op de hoek van de straat voor wat kroos en shiitake en een lekkere havermelk-macchiato tijdens het wachten. Tafeltjes met uitzicht op de kweekbakken achter de glazen , hippe muziek, aangename verlichting. De beste recepten met kroos uitgeprint op keurmerk-papier om mee naar huis te nemen. De volgende keer neem je er een vriend mee naartoe, of je kinderen die gefascineerd kijken naar wat er allemaal achter het glas gebeurt. Ik ben vooruit-nostalgisch naar zo’n plek. Ik hou van het tactiele van kroos, dat sierlijke plantje dat op het water danst. Ik stel me voor dat ik handenvol op m’n bord schep. Dat ik het uit mijn mondhoeken lik, tussen mijn tanden uit moet peuteren.
Deze voorstelling is misschien niet realistisch, maar ik ben ten slotte kunstenaar en geen wetenschapper. Het punt dat ik wil maken is dit: om de eiwittransitie te versnellen moet deze een plek in ons hart veroveren en dus niet alleen een plek krijgen in laboratoria en productiefaciliteiten, maar ook in ons dagelijks leven. We zijn met z’n allen toch creatief genoeg: als we wiet kunnen kweken op zolder, waarom geen zolderkroos? In huis kweken we al zwammen op koffiedik, kruiden in een potje op de vensterbank of het balkon. Fruit en groenten in de (gemeenschappelijke) tuin. Naarmate we meer met kroos en andere alternatieve plantaardige eiwitbronnen werken, ontstaan daar omheen welllicht nieuwe ambachten maar ook nieuwe geschiedenis, cultuur en romantiek.
Het beeld in de installatie suggereert dat koe en kroos manifestaties van één ding zijn, dat koe en kroos kunnen kruisen. Het verkleint de koe / vergroot kroos uit tot iets knuffelbaars. Want dat is ook iets wat wij mensen kunnen: van iets houden en het vervolgens opeten. Iets vereren en het vervolgens offeren. Zoals jonge sla is bezongen in Nederlandse poëzie, een dergelijke plek in ons collectieve geheugen verdient het nederige kroos. De objecten brengen de transitie letterlijk in beeld: het plantaardige aandeel groter, het dierlijke aandeel kleiner dan het nu is. Mijn Koe-kroost hybride heeft mythologische trekjes, ze drijft, zweeft, stijgt op. Het werk is, zoals de toekomst vaak begint, een droombeeld.
*Wat is eiwittransitie en waarom houdt de wetenschap (en politiek) zich daar mee bezig? En waarom zou ik dat doen?
Onder eiwittransitie verstaat men de overgang van een overwegend dierlijke naar een meer plantaardige eiwitconsumptie en -productie. Je kunt het willen om de stikstofproblematiek van een te grote veestapel te verminderen. Omdat het veel energie en geld kost om plantaardig voedsel in dieren te stoppen opdat ze vervolgens gegeten kunnen worden. Omdat je met dezelfde hoeveelheid plantaardig voedsel die je niet in dieren stopt meer mensen kunt voeden. Dus zou je op die manier in de toekomst honger kunnen voorkomen in een groeiende wereldbevolking. Het is vastgesteld dat het gezonder is om meer plantaardig en minder dierlijk te eten. Daarnaast zijn er ethische bezwaren die je kunt hebben tegen het geforceerd laten opgroeien en doden van dieren op industriële schaal. En zo bestaan er vast meer redenen.
Koe = Cow. Kroos = Duckweed. Kroost: ‘Offspring’; ‘Brood’; ‘Progeny’.
A title to entice an international audience might be: ‘Protein Parallax’.
The video is part of an installation with three-dimensional work, video, and sound composition. Developed as an Artist-in-Residence at the invitation of WUR LEAPT (Wageningen University & Research, Local Engagement for Accelerating the Protein Transition) by Eric Langendoen. The installation is aimed at light festival audiences, but can also be adapted to various (indoor) locations.
The protein transition* is a vast and multifaceted topic. To begin the development process, I considered the role animal and plant proteins play in our physical and mental landscape. The production of animal proteins has significantly shaped the landscape around us. Farms, meadows, grazing cows: they are part of our history as well as our culture. Nostalgia may overwhelm many when they think of the life and the crafts that are associated with it: the farmer, the cheesemaker, the butcher, the chef. And we love the products that come from that landscape: meat, cheese, milk, and dairy products.
The initial phase of this art project coincided with the approval of duckweed for human consumption, thanks to research conducted at Wageningen University & Research. There you had an element of that landscape that I reflected on: just as present as the animals in the meadow, only slightly lower in your field of vision. Next to the meadows where the producers of animal proteins metabolize (let’s call them ‘cows’), the plant protein of the future floats in the canals around them. All this time, duckweed has been there.
What appeals to me about duckweed is its commonness and near-ubiquity. But when you look closely at this tiny plant, it becomes quite special. It’s also rich in protein, it grows quickly, and thanks to these properties, one could easily start growing it oneself. But beware: according to scientists, this isn’t the idea they want to convey to the general public. Cultivation must (naturally) take place under hygienic, controlled conditions. The process must be made efficient and profitable. Proteins must be extracted from the duckweed and marketed.
I try to imagine how it will reach us, the consumers. Out of sight, it’s processed in sterile halls. Via product developers, in the form of protein powder or pulp, it is incorporated as an ingredient of a vegetarian disk, ball, or chunks. Via marketing departments it ends up sealed in a generic plastic container with a label, in a supermarket’s refrigerated section.
Instead you might be able to buy it fresh, in the way we used to go to the greengrocer for vegetables. I can just picture it: popping over to the duckweed grocer on the corner for some duckweed and shiitake mushrooms and a delicious oat milk macchiato while waiting. Tables overlooking the growing trays behind the glass partition, hip music, pleasant lighting. The best duckweed recipes printed on quality-marked paper for you to take home. Next time, you’ll bring a friend, or your children, who will watch fascinated by what’s happening behind the glass. I’m definitely nostalgic-in-advance for a place like that. I love the tactile quality of duckweed, that graceful plant dancing on the water. I imagine spooning handfuls of it onto my plate. Licking it from the corners of my mouth, having to pick it out from between my teeth.
This image may not be realistic, but I am, after all, an artist, not a scientist. My point is this: to accelerate the protein transition, it must find a place in our hearts and therefore not only in laboratories and production facilities, but also in our daily lives. We are all creative enough, aren’t we? If we manage to grow cannabis in our attics, why not attic duckweed? At home, we grow mushrooms on coffee grounds, herbs in pots on the windowsill or balcony. Fruit and vegetables in the (shared) garden. As we work more with duckweed and other alternative plant-based protein sources, new crafts, as well as new history, culture, and romance, may emerge around them.
The image presented in the installation suggests that cow and duckweed are manifestations of one thing, that cow and duckweed can interbreed. It shrinks the cow/magnifies duckweed into something cuddly. That’s also something that we are capable of: love something and then eat it. Revere something and then sacrifice it. Just as the praise of young lettuce has been sung in Dutch poetry, the humble duckweed deserves something similar in my view. The objects literally visualize the transition: the plant-based part larger, the animal-based part smaller than it is now. The Koe-kroost hybrid has mythological traits; it floats, ascends. The work is, in the way that the future often begins, a vision from a dream.
*What is protein transition, and why is science (and politics) so concerned with it? And why should I be?
Protein transition refers to the shift from predominantly animal to more plant-based protein consumption and production. You might want to reduce the nitrogen problem caused by an overly large livestock population. Because it takes a lot of energy and money to feed plants to animals so they can successively be eaten. Because you can feed more people with the same amount of plant-based food that isn’t fed to animals. So, this way, you could prevent future hunger in a growing global population. It’s been established that it’s healthier to eat more plants and less animal products. Moreover, one could have ethical objections to the forced raising and killing of animals on an industrial scale. And no doubt more reasons why will exist.